امام خامنه اي

اتحاد ملي از نگاه امام خامنه اي

Mon, 18 Aug 2008 15:39:00 GMT

اين كشور با اتحاد مسئولين، با همدلى مسئولين، با همدلى ملت با مسئولين، با اتحاد عظيم ملت ايران پيش خواهد رفت. همه‏ى تلاش امام بزرگوار ما در طول آن ده سال زندگىِ بابركت خود در رأس جمهورى اسلامى، بر همين تأكيد و بر همين نكته بود؛ اتحاد مردم، همدلى مردم. امروز هم همان است؛ بايد كارى كنيم و ملت ايران كارى بكنند كه مسئولين كشور با هم همدل باشند، همراه باشند، اختلاف و شقاق و درگيرى و مچ‏گيرى و دست به يقه شدن و ايراد بنى‏اسرائيلى از يكديگر گرفتن، اين چيزها نباشد.

بايد همه در صراط واحد باشند. بحمداللَّه ملت، ملت با اتحادى است؛ ملت هوشيارى است. ملت ايران واقعاً هوشيارند. يك جاهائى ما ديده‏ايم و تجربه كرده‏ايم كه از احساسات خودشان صرف نظر كرده‏اند، تحريكات دشمن را بى‏اثر گذاشته‏اند؛ براى خاطر حفظ اتحاد.

<**ادامه مطلب...**>

حضرت آيت‌الله خامنه‌اي با تأكيد بر اينكه پيشرفت كشور با اتحاد مسئولان و همچنين همدلي مردم و مسئولان امكان پذير است خاطر نشان كردند: دشمنان همواره از كوچك‌ترين اختلاف برداشت و سليقه ميان مسئولان بهره‌برداري و خوشحالي مي‌كنند و با تبليغات گسترده سعي در جنجال سازي دارند. ايشان افزودند: اين امر نشان‌دهنده اهميت اتحاد و همدلي در كشور است و همان‌گونه كه امام خميني (ره) بارها تأكيد مي‌كردند، بايد در جهت اتحاد و همدلي حركت كرد و به هيچ وجه نبايد فضاي اختلاف، درگيري، مچ‌گيري و ايراد گيري‌هاي بي‌اهميت وجود داشته باشد.
رهبر انقلاب اسلامي با يادآوري هوشياري ملت ايران در مقاطع مختلف تأكيد كردند: به لطف خداوند، ملت ايران، ملتي با اتحاد و هوشيار، و اين هوشياري ملت از بزرگ‌ترين نعمت‌هاي خداوند متعال است. (ديدار كارگران نمونه و مسئولان وزارت كار و امور اجتماعي4/2/1387)

رهبر انقلاب اسلامي،‌ همراهي و تبادل نظر نيروهاي معتقد به انقلاب و پررنگ كردن مرزها با دشمن را از جمله شاخص‌هاي نظام اسلامي دانستند و افزودند:‌ مجموعه نيروهاي معتقد به انقلاب با سلايق و عقايد مختلف بايد در چارچوب اصول با يكديگر اتحاد و همكاري داشته باشند و مرزهاي فكري، عقيدتي و ارزشي خود را با دشمن پررنگ كنند. (ديدار اعضاي مجلس خبرگان07/ 12/ 86)

مسأله‏ى ديگر، مسأله‏ى اتحاد عمومى مردم است. دشمنان با تبليغات خود، با جنگ روانى خود، با تلاشهاى موذيانه‏ى گوناگون خود سعى مى‏كنند بين صفوف ملت ايران اختلاف بيندازند؛ به بهانه‏ى قوميت، به بهانه‏ى مذهب، به بهانه‏ى گرايشهاى صنفى، وحدت كلمه‏ى ملت را از بين ببرند؛ علاوه‏ى بر اين، در سطح دنياى اسلام هم يك تلاش وسيع عميقى از سوى دشمن محسوس است براى اينكه ميان ملت ايران و جوامع گوناگون مسلمان ديگر فاصله بيندازند؛ اختلاف مذهبى را بزرگ كنند؛ جنگ شيعه و سنى را در هر نقطه‏اى از دنيا كه ممكن باشد، به وجود بياورند و عظمت و ابهت ملت ايران را در ميان ملتهاى ديگر - كه روزبه‏روز بحمداللَّه تا امروز بيشتر شده - از بين ببرند.
ملت ما بايد هشيار باشد. تلاش براى سازندگى كشور و عمده‏تر و مهمتر از آن، تلاش براى اتحاد كلمه و يكپارچگى ملى و اتحاد امت اسلامى ادامه يابد. عاقلانه، هوشيارانه، خردمندانه و مدبرانه بايستى اين اتحاد را حفظ كرد و روزبه‏روز تقويت كرد. من به همين جهت به مسأله‏ى اتحاد كلمه‏ى ملتمان اهميت مى‏دهم. و به نظر من امسال، سالِ «اتحاد ملى و انسجام اسلامى» است؛ يعنى در درون ملت ما اتحاد كلمه‏ى همه‏ى آحاد ملت و قوميتهاى گوناگون و مذاهب گوناگون و اصناف گوناگون ملى؛ و در سطح بين‏المللى، انسجام ميان همه‏ى مسلمانان و روابط برادرانه‏ى ميان آحاد امت اسلامى از مذاهب گوناگون و وحدت كلمه‏ى آنها.
امروز عظمت اسلام هم وابسته به استقلال ملتها و عزم راسخ ملتهاست و ملت مسلمان ايران در اين راه تاكنون بحمداللَّه پرچمدار بوده است و پرچمدار هم خواهد بود. (پيام نوروزى رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ به مناسبت حلول سال 1386)

مطلب دوم، مسئله‏ى اتحاد است كه من در اين سفر - در شهرهاى مختلف - و در همه‏ى خطابهائى كه به ملت عزيزمان دارم، بر روى مسئله‏ى اتحاد تكيه ميكنم. علت اين است كه دشمنان ملت ايران براى ضربه زدن به اين ملت، يكى از راه‏هائى كه پيدا كرده‏اند، ايجاد اختلاف ميان آحاد ملت مسلمان است؛ كما اينكه در دنياى اسلام و در امت اسلامى هم همين سياست را دنبال كرده‏اند. از اولِ پيروزى انقلاب سعى كردند كشورهاى مسلمانِ همسايه‏ى ما را - از جمله كشورهاى همسايه‏ى در خليج فارس را - از جمهورى اسلامى و از انقلاب اسلامى بترسانند؛ متأسفانه در مواردى هم موفق شدند؛ در حالى كه جمهورى اسلامى، دست برادرى به سوى همه‏ى ملتهاى مسلمان و همه‏ى دولتهاى مسلمان دراز كرده بوده است و دراز ميكند. جمهورى اسلامى از بن دندان معتقد به اتحاد اسلامى است؛ اتحاد اسلامى به معناى همدلى ملتها و همكارى دولتهاست. ملتها بحمداللَّه با هم همدلند؛ اختلافات طائفى و فرقه‏اى و مذهبى نميتواند ميان ملتها شكاف ايجاد كند، مگر به وسوسه‏ى دشمن. اما دولتها را متأسفانه دستِ سياست ميتواند به اين طرف و آن طرف بكشاند. ما امروز هم اعلام ميكنيم: كشورهاى همسايه برادرانِ ما هستند؛ دست دوستى و برادرىِ ما به سوى اين كشورها دراز است. به آنها هيچ نيازى نداريم؛ اين برادرى، از روى نياز نيست. ملت ايران ثابت كرده است كه با توكل به خدا و با اعتماد به نفس بر مشكلات فائق مى‏آيد، اما ما اختلاف را بر خلاف مصلحت دنياى اسلام ميدانيم؛ لذا دست دوستى به سوى همه‏ى كشورها دراز كرده‏ايم. خوشبختانه امروز على‏رغم تلاش دشمنان دنياى اسلام و على‏رغم تلاش دستگاه‏هاى جاسوسى آمريكا و صهيونيستى - كه دائم مشغول فتنه‏انگيزى هستند - و به كورى چشم آنها، روابط دولت جمهورى اسلامى با كشورهاى منطقه - كشورهاى عربى، كشورهاى غير عربى - سالم و خوب و برادرانه است؛ و اين بايد روز به روز تقويت شود.
عين همين مطلب، با تأكيد بيشتر در مورد داخل كشور است. در داخل كشور از اول انقلاب سعى كردند به بهانه‏ى قوميت، به بهانه‏ى مذهب، به بهانه‏ى اختلافات سياسى، بين آحاد ملت عظيم ايران اختلاف بيندازند. ما بر اين توطئه‏ى دشمن فائق آمديم، اما همچنان خودمان را و همه‏ى برادران و خواهران عزيز را محتاجِ اين ميدانيم كه در اين باره دقت و مراقبت كنيم؛ مبادا دشمن بتواند كيد خود را اعمال كند. شيعه و سنى، مردم بخشهاى مختلف كشور، طرفداران سلائق گوناگون سياسى، همه بايد بدانند ملت ايران با وجود اين تنوعى كه در مذهب و در قوميت و در اذواق و سلائق دارد، يك ملت است؛ يكپارچه است؛ يد واحد است. با همين يد واحده بودن است كه ميتواند از منافع خود، از هويت خود، از حيثيت خود در مقابل خشن‏ترين دشمنان دفاع كند و دشمن را به حول و قوه‏ى الهى به زانو در بياورد. (ديدار مردم لار 19/2/1387)

يك درس ديگر گرد آمدن همه‏ى سلائق گوناگون يك ملت بر گرد محور دين و توحيد است. اينكه ميگوئيم اتحاد ملى، اينكه ميگوئيم ملت ايران يكپارچه است، اين اتحاد، اين يكپارچگى بى ريشه نيست، فقط به خاطر يك توصيه و يك دستور و فرمان نيست؛ عقبه‏ى اين اتحاد همين ايمان دينى است. دين است، اعتقاد است كه همه‏ى ما را به سمت يك مركز ميكشاند؛ آن مركز توجه به ذات اقدس بارى‏تعالى است. اين مايه‏ى اتحادملى ماست؛ دلها را به هم نزديك ميكند، نرم ميكند. در نماز جماعت، در نماز جمعه، در مراسم احياء و قرآن سر گرفتن و دعا و تضرع، بغل‏دستىِ شما هر كه ميخواهد باشد؛ از هر سليقه‏اى، از هر گروه اجتماعى‏اى، با هر ريخت و قيافه‏اى، برادر شماست؛ همراه شماست؛ همراز شماست در پيشگاه ذات مقدس پروردگار. اين ارتباط قلبى را حفظ كنيد؛ اين هم درس ديگر است. (‏خطبه‏هاى نماز عيد سعيد فطر21/ 07/ 86)

رهبر معظم‌ انقلاب‌ اسلامي‌ ايمان‌، احساس‌ مسؤوليت‌، شجاعت‌، اعتماد به‌ نفس‌، شناخت‌ تواناييها و استعدادها و اتحاد و يكپارچگي‌ را از عوامل‌ اساسي‌ ساختن‌ آينده‌ پرعزت‌ وافتخار ملت‌ و تأمين‌ منافع‌ ملي‌ خواندند و افزودند: در هر جامعه‌ بشري‌ اختلاف‌ نظر وجود دارد اما اين‌ اختلاف‌ نظرها نبايد ريشه‌هاي‌ پيوند و اتحاد ملت‌ را سست‌ كند.
ايشان‌ جناحهاي‌ عمده‌ كشور را در اساسيترين‌ مسايل‌ فكري‌ و عملي‌ داراي‌ اشتراكات‌ فراوان‌ توصيف‌ كردند و افزود: متأسفانه‌ به‌ رغم‌ اين‌ پايه‌هاي‌ وحدت‌، به‌ علت‌ تلقينات‌ دشمن‌، اين‌ جناحها و گروهها از يكديگر احساس‌ جدايي‌ مي‌كنند و در دستگاههاي‌ نظام‌ و در ميان‌ مردم‌ در مقابل‌ يكديگر صف‌ آرايي‌ مي‌نمايند اما همه‌ بايد بدانند كه‌ هر كدام‌ از اين‌ گروهها و جناحهاي‌ ياد شده‌ نسبت‌ به‌ ديگري‌ سخت‌گيري‌ بيشتري‌ داشته‌ باشد و آتش‌ اختلاف‌ را شعله‌ورتر كند آگاهانه‌ يا ناآگاهانه‌ در خدمت‌ دشمن‌ است‌. (ديدار هزاران‌ نفر از دانشجويان‌، دانش‌آموزان‌، پاسداران و جانبازان‌ به مناسبت 13 آبان 11/ 08/ 79)

در ابعاد ملى همچنانيكه ملت بزرگ ما در طول ساليان پس از انقلاب تا امروز تجربه كرده است، اتحاد و اتفاق كلمه، وسيله‏ى عزت اوست، وسيله‏ى قدرت اوست.
ما كشورى هستيم كه ملت بزرگ و يكپارچه‏ى ما از اقوام و مذاهب گوناگون تشكيل شده است. سعى دشمنان اين ملت هميشه اين بوده است كه انگيزه‏هاى قومى را، انگيزه‏هاى مذهبى را، انگيزه‏هاى فرقه‏اى را، و در برهه‏ى سياسى شدن ملت ايران، انگيزه‏هاى سياسى و جناحى را بر اين حس اتحاد كلمه غلبه بدهد و تا امروز نتوانسته است؛ اقوام ما در كنار يكديگرند، مذاهب گوناگون در كنار يكديگرند. آنها خيلى تلاش كرده‏اند.
قبل از آنكه انقلاب پيروز شود، وقتى پرچم پيروزى از دور جلو چشمهاى انسانهاى بصير بود و ديده ميشد، عمله‏ى طاغوت آنوقت ميگفتند كه ايران تجزيه خواهد شد. به تعبير آنها، «ايرانستان» خواهد شد. انتظار اين را داشتند.
اول انقلاب ما هم پولهاى زيادى خرج شد براى اينكه اقوام ايرانى را از هم جدا كنند، مذاهب را در مقابل هم قرار بدهند. انقلاب بر همه‏ى اينها فائق آمد. لذا امروز شما وقتى نگاه ميكنيد، در جلوه‏گاههاى حضور عظيم اين ملت بزرگ، از همه‏ى قشرها، از همه‏ى اقوام، از همه‏ى ولايات اين سرزمين بزرگ، با همه‏ى لغتها، انسانهائى را مى‏بينيد كه دارند آرمان واحدى را فرياد ميكنند.
دو برادر ميتوانند در كنار هم زندگى كنند، دست در دست هم داشته باشند، در حالى‏كه در برخى از مسائل با هم اختلاف‏نظر دارند. اين اختلاف‏نظر به دست به گريبان شدن نبايد بينجامد. انقلاب اين را به ما ياد داد. اين را ما به بركت انقلاب فرا گرفتيم و عمل كرديم؛ لذا امروز ملت ما، يك ملت يكپارچه است.
در اين سالهاى اخير از طرف دشمنان سعى بر اين است كه حالا كه اختلافات قومى به جائى نرسيد، اختلافات مذهبى به جائى نرسيد، اختلافات لغت و لهجه به جائى نرسيد، گرايشهاى سياسى را مايه‏ى اختلاف كنند. البته عده‏ى قليلى هم فريب ميخورند و اشتباه هم ميكنند، اما بدنه‏ى ملت، سواد ملت، هوشيارانه در مقابل اين توطئه ايستاده‏اند. محور وحدت در اين كشور، نظام جمهورى اسلامى و اسلام عزيز و قرآن كريم است كه همه به او معتقدند. در خطبه‏ى نماز - امروز صبح - عرض كردم كه ايام ماه رمضان، ليالى ماه رمضان، مظهر اعتقاد و ايمان دلهاى جوانان انبوه اين كشور و تضرع و تقرب و لطافت روح آنها بود. كى‏ باور ميكند؟ اما اين در كشور ما واقعيت دارد. (‏بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار كارگزاران نظام در روز عيد سعيد فطر21/ 07/ 86)

محوريت عدالت در منظومه انديشه ي امام خامنه اي

Wed, 06 Aug 2008 09:00:00 GMT

از ديدگاه مقام معظم رهبري، «عدالت» به عنوان يكي از اركان اصلي اسلام و تشيع، والاترين جايگاه را در نظام اسلامي از آن خود مي‌سازد. در نظام اسلامي هر مقوله‌اي تنها آن هنگام از اعتبار برخوردار است كه در راستاي نيل به جامعه عادلانه و عدالت اجتماعي باشد. توسعه واقعي نيز تنها در اين راستا امكان تعريف و توسيع مي‌يابد:
«در يك نظام اجتماعي، عدل از همه چيزها بالاتر و با ارزشتر است. عدالت، هدف تشكيل نظامهاي الهي و فرستادن پيامبران خداست. عدالت، از بين رفتن تبعيض و فقر و جهل و محروميت و نادانيهاي نفوذ و رسوب كرده و در اذهان بخشي از مردم در گوشه و كنار كشور، چيزهايي است كه بايد انجام گيرد. ما اگر سازندگي را باز هم پيش ببريم، اما در جهت استقرار عدالت و از بين رفتن تبعيض و ايجاد برابري حقوق و احياي كرامت زن و مرد مسلمان فعاليتي نكنيم، موفقيتي به دست نياورده‌ايم. موفقيت، آن وقتي است كه بتوانيم معنويت و دين و اخلاق و عدالت و معرفت و سواد و تواناييهاي گوناگون را در ميان جامعه مستقر كنيم». (در اجتماع بزرگ مردم اهواز 18/12/75)

<**ادامه مطلب...**>
زندگي مسلمان وار و نيل به سعادت دنيوي و اخروي تنها آن هنگام ميسر مي‌شود كه عدالت سرلوحه كليه امور جامعه قرار گيرد:
«حيات طيبه‌ي اسلامي، زندگيي است كه در آن، راه رسيدن به معنويت و اهداف و سرمنزل‌هاي نهاييِ اين راه، از زندگي دنيايي مردم عبور مي‌كند. اسلام دنياي مردم را آباد مي‌كند؛ منتها آبادي دنيا هدف نهايي نيست. هدف نهايي عبارت است از اين كه انسان‌ها در زندگي دنيوي از معيشت شايسته و مناسب، از آسودگي و امنيت خاطر، و از آزادي فكر انديشه برخوردار باشند و از اين طريق به سمت تعالي و فتوح معنوي حركت كنند. حيات طيبه‌ي اسلامي شامل دنيا و آخرت- هر دو- است. مسئله اين است كه زندگي دنيوي- كه به سمت اهداف الهي حركت مي‌كند- بايد زندگاني حقيقي و راستينِ عادلانه را براي مردم تأمين كند. در اسلام، عدالت مسئله‌ي بسيار مهمي است. ارزشي كه از نظر اسلام به هيچ‌وجه و در هيچ شرايطي مورد مناقشه قرار نمي‌گيرد، عدالت است. عدالت، هدف پيغمبران است؛ هدف انقلاب اسلامي هم بوده است. در سايه‌ي عدالت، زندگي مردم مي‌تواند با رفاه و توسعه‌ي مادي به سمت اهداف معنوي هم حركت كند» (در ديدار با نخبگان استان كرمان 18/2/84)
نكته‌ي بسيار مهم اينكه ايشان عدالت را در رابطه و پيوند عميق با دو مفهوم ديگر معنا مي‌كنند و به اين امر مهم توجه مي‌دهند كه اگر عدالت در پيوند اين با اين دو مفهوم نباشد عدالت نيست و اشكالات اساسي ايجاد مي‌شود.
«من مى‏خواهم اين نكته را هم عرض كنم كه اگر بخواهيم عدالت به معناى حقيقىِ خودش در جامعه تحقق پيدا كند، با دو مفهوم ديگر بشدت درهم تنيده است؛ يكى مفهوم عقلانيت است؛ ديگر معنويت. اگر عدالت از عقلانيت و معنويت جدا شد، ديگر عدالتى كه شما دنبالش هستيد، نخواهد بود؛ اصلاً عدالت نخواهد بود. عقلانيت به‏خاطر اين است كه اگر عقل و خرد در تشخيص مصاديق عدالت به‏كار گرفته نشود، انسان به گمراهى و اشتباه دچار مى‏شود؛ خيال مى‏كند چيزهايى عدالت است، در حالى‏كه نيست؛ و چيزهايى را هم كه عدالت است، گاهى نمى‏بيند. بنابراين عقلانيت و محاسبه، يكى از شرايط لازمِ رسيدن به عدالت است. بنابراين اگر بخواهيد عدالت را بدرستى اجرا كنيد، احتياج داريد به محاسبه‏ى عقلانى و به‏كار گرفتن خرد و علم در بخش‏هاى مختلف، تا بفهميد چه چيزى مى‏تواند عدالت را برقرار كند و اعتدالى را كه ما بناى زمين و زمان را بر اساس آن اعتدالِ خدادادى مى‏دانيم و مظهرش در زندگى ما عدالت اجتماعى است، تأمين كند. اگر عدالت را از معنويت جدا كنيم - يعنى عدالتى كه با معنويت همراه نباشد - اين هم عدالت نخواهد بود. عدالتى كه همراه با معنويت و توجه به آفاق معنوىِ عالم وجود و كائنات نباشد، به رياكارى و دروغ و انحراف و ظاهرسازى و تصنع تبديل خواهد شد.» (سال 84 در ديدار با اعضاي هيئت دولت نهم

اركان انديشه اي رهبر انقلاب

20سال رهبري امام خامنه اي به روايت دكتر محمدباقر قاليباف

Tue, 05 Aug 2008 10:48:00 GMT

اواخر عمر پربار و گرانمايه حضرت امام (ره) آنچه كه در بين همه نيروهاي انقلاب نگراني‌ ايجاد مي‌كرد. شرايط و اوضاع پس از رحلت امام (ره) بود. همگان دلشوره‌ي اين را داشتند كه چه كسي جايگزين عظمت، ابهت و شخصيت و فكر و رهبري تابناك و درخشان حضرت امام (ره) خواهد شد و كشتي انقلاب پس از ايشان رو به كدام سو خواهد داشت.
بي‌گمان رحلت بنيانگذار انقلاب اسلامي حادثه‌اي سخت تكان‌دهنده و جانفرسا بود. اما آنچه كه سبب شد اين ضايعه بزرگ و نفس‌گير و اين تلاطم عظيم در دل و جان مردم ايران به آرامش و طمأنينه بدل شود انتخاب عميقاً هوشمندانه و به واقع تاريخ‌سازي بود كه توسط مجلس خبرگان در آن برهه حساس صورت گرفت.
اكنون پس از گذشت نزديك به 20 سال از آن زمان آنچه كه آشكار است رهبري مدبرانه، و انديشه‌ي ژرف و همه‌جانبه‌گر، شخصيت متين و صبور همراه با ايمان، علم، يقين و قاطعيت رهبر فرزانه‌ي انقلاب بوده كه نظام جمهوري اسلامي را از گيرودار حوادث مختلفي كه هر كدام مي‌توانست يك نظام سياسي مستحكم را به شكست و ناكامي بكشاند عبور داده و افق‌هاي روشن آينده را پيش ‌رو‌ي نظام مقدس جمهوري اسلامي و تحقق آرمان‌هاي انقلاب و امام بگشايد.
رهبر معظم انقلاب اسلامي واجد شخصيتي چندبعدي و برجسته هستند. فقيهي زمان‌شناس و آينده‌نگر، سياست‌مداري اخلاق‌محور و هوشمند، مديري توانمند و انديشمندي فرزانه ...

<**ادامه مطلب...**>
به نظر بنده در ميان اين گستره‌ي وسيع و فراخ از خصلت‌هاي شخصيتي رهبر معظم انقلاب بيش از هر چيز خصايص انديشه‌اي و ويژگي‌هاي ايده ‌پردازانه‌ي ايشان مورد غفلت واقع شده است. در واقع آن چه دردناك است و مايه دغدغه و بعضاً موجب شرمساري اين است كه شخصيت انديشمند و ابعاد گوناگون انديشه‌هاي ايشان بعضاً به شيوه‌اي خودخواهانه و نفع‌جويانه و به منظور تأمين مصالح فردي و حزبي ناديده گرفته شده يا مورد تمسك سطحي و شعاري و ابزاري قرار گرفته است.
موارد بسياري را مي‌توان مثال زد كه رهبر معظم انقلاب طرح نويي درافكنده‌اند و بحث تازه‌اي را افتتاح نموده‌اند كه مي‌توانسته دستمايه‌اي براي ايده‌پردازي‌هاي كلان و كاربردي قرار گيرد. اما در عمل رويكردهايي از جنس آنچه در بالا آمد سبب مي‌شود كه چنين اتفاقي نيفتد و فرصت به دست آمده به شيوه‌اي مؤثر و كارآمد مورد بهره‌برداري قرار نگيرد.
از اين روي بي‌راهه نيست اگر ادعا كنيم كه بعد انديشه‌اي و خصلت‌هاي فكري رهبر معظم انقلاب مظلوم‌ترين بخش از ابعاد شخصيتي ايشان است و بيش‌ترين بي‌مهري را به خود ديده است. در حاليكه توجه شايسته به انديشه‌ها و ايده‌‌پردازي‌هاي ايشان مي‌توانست قابليت‌هاي جديدي براي حل معضلات و مشكلات جامعه فراهم آورد.
علاوه بر رويكردهاي سياسي، سطحي، شعاري و ابزاري به انديشه‌هاي ايشان آنچه كه آشكار است و موجب عدم بسط مناسب انديشه‌‌هاي رهبر معظم انقلاب شده فقدان نگاه‌هاي روشمند منظم و دقيق به انديشه‌هاي ايشان است.
در رابطه با اين ضعف روش‌شناختي بنده نكاتي به ذهنم مي‌رسد كه ارائه مي‌كنم و معتقدم وظيفه‌ي پژوهشگران و انديشمندان و دلدادگان نظام و انقلاب است كه با بسط اين روشمنديهاي درست در صدد واكاوي بيشتر انديشه‌هاي ايشان برآيند.
نكته‌ي اول و مهم اين است كه بايد انديشه‌هاي رهبري را در درون يك مجموعه و منظومه‌ي منسجم، به هم پيوسته با اركان و ابعاد مشخص و در ارتباط معني دار با هم مورد مطالعه قرار گيرد. در اين صورت است كه ارتباط مفاهيم مختلف با همديگر و نسبت و رابطه‌اي آنها مشخص مي‌شود. اگر مفاهيم و ايده‌هايي كه ايشان ارائه مي‌كنند در ارتباط با ساير ايده‌ها سنجيده نشود آن عمق و اثربخشي كه مورد نياز است حاصل نخواهد شد. در درون اين منظومه است كه مفاهيم همديگر را تكميل مي‌كنند بعضي از مفاهيم و ايده‌ها، ايده‌هاي ديگر را توضيح مي‌دهند و يا عمق مي‌بخشند.
نكته‌ي دوم در فهم انديشه‌هاي رهبر معظم انقلاب توجه و تأمل در ماهيت جمهوري اسلامي است. اگر ما درك درستي از ماهيت و محتواي جمهوري اسلامي نداشته باشيم انديشه‌هاي كسي را كه تلاش مي‌كند در جهت پيشبرد و بسط و شكوفايي اين نظام، استراتژي و ايده‌ها و مفاهيم لازم را توليد كند درك نخواهيم كرد.
در تلاش براي درك ماهيت اصلي جمهوري اسلامي بايد به اين مهم توجه كنيم كه اصولاً و در بدو امر جمهوري اسلامي يك نظام نوبنياد و بدون الگوست و نه در جهان امروز و نه در گذشته هيچگونه الگو و بديلي ندارد. اين نظام كه خود را در عبارت جمهوري اسلامي نيز مشخص مي‌كند از يك طرف خود را نظامي برآمده از اسلام و معارف عظيم آن دانسته و از سالهاي صدر اسلام و حكومت نبوي وعلوي هم الهام مي گيرد و خود را در برابر اين مباني و ريشه‌ها و آن تجربه‌‌ها متعهد مي‌داند و از سوي ديگر به سبب حضور و لزوم رشد و بالندگي در جهان كنوني از ويژگي‌هاي تمدني جديد بهره برده و مختصات دنياي نو و مقتضيات زمانه و تحولات بشري را در همه‌ي ابعاد فكري و عيني در انديشه‌ و عمل خود لحاظ مي‌كند.
انديشه‌ي مقام معظم رهبري به عنوان معيار و مبناي فكري نظام اسلامي بخوبي اين جامعيت و چند بعدي نگري را در خود آشكار مي‌سازد. تأكيد فراوان ايشان بر ارزش‌گرايي و عقلانيت همراه با اعتدال و ميانه‌روي و يا تأكيد ايشان بر جنبش نرم‌افزاري، بهره‌گيري از انديشه‌هاي ديگران در عين عدم تقليد و توجه به نوآوري يا نفي اصولگرايي يكجانبه و هشدار به اصولگرايان براي لحاظ كردن تحول، تحرك و پيشرفت و پويايي و نفي اصلاح‌طلبي بدون اصول و توجه دادن به مباني انقلاب و نظام در اصلاح‌طلبي و تأكيد ايشان بر مردم‌سالاري ديني از اين سنخ انديشه‌هاست كه صرفاً با درك ماهيت نظام جمهوري اسلامي قابل درك است.
نكته‌ي سوم در درك انديشه‌هاي رهبري توجه به اين نكته است كه ايشان درك عميق و كاملي از انديشه‌ها و آرمان‌هاي امام دارند و سعي بليغ دارند كه نظام جمهوري اسلامي پس از حضرت امام (ره) كاملاً در راستاي انديشه‌ها و آرمان‌هاي امام (ره) تداوم داشته باشد.
حال اگر با درك اين روشمندي‌ها به انديشه‌هاي مقام معظم رهبري نگاهي بيافكنيم چه حاصل خواهد آمد.
آرمانگرايي واقع‌بينانه
رويكرد مقام معظم رهبري نسبت به مسائل گوناگون را مي‌توان تحت عنوان كلي «آرمان‌گرايي واقع‌بينانه» درك و تبيين نمود.
رهبر معظم انقلاب از يك سوي در همه‌ي حوزه‌ها ذره‌اي از آرمان‌هاي اصيل اسلامي و انقلابي كوتاه نمي‌آيند و از سوي ديگر اين آرمان‌ها را در حوزه‌ي واقعيت‌ها و با توجه و شناخت دقيق واقعيت‌هاي عيني به شيوه‌اي عقلاني و معتدل پي‌گيري مي‌كنند. درك اين نكته در انديشه‌هاي ايشان بسيار حياتي است. چرا كه نظام ما از سوي انديشه‌ها و اعمال آرمان‌گرايي غيرواقع‌بين و واقع‌گرايي غيرآرماني مورد تهديد است.
آرمانگرا اگر واقعيت‌ها را درك و فهم نكند با توجه به خصلت صلب و غيرمطلوب بسياري از واقعيت‌ها در دام رويكرد غيرمنطقي و افراطي فرو مي‌غلتد و واقع‌بيني اگر به واقع‌گرايي تبديل شود و آرمان‌ها فراموش شوند آنچه كه حاصل مي‌شود. انفعال و سازش با واقعيت‌ها و انديشه و تصميم و عمل در چارچوب تنگ اين واقعيت‌ها خواهد بود.
در اينجا توجه به تمايزي كه ميان واقع‌بيني و واقع‌نگري وجود دارد مهم است. بر اين مبنا، مقام معظم رهبري واقع‌بين است نه واقع‌گرا.
واقع‌گرايي پذيرش و سازش با واقعيت‌‌هاست، تسليم شرايط و وضعيت موجود شدن است و در موضعي انفعالي نسبت به وضع موجود تصميم گرفتن و عمل كردن. اما در واقع‌بيني شاهد نوع خاصي از حكمت هستيم. لحاظ كردن شرايط موقعيتي در تصميم‌گيري‌ها در عين التزام به اصول اساسي و بنيادين كه به طور خلاصه مي‌توان آن را تركيب شرايط نامعين با اصول معين دانست نوع انديشه‌ورزي مقام معظم رهبري بيشترين تقارن را با اين تعريف دارد نظام جمهوري اسلامي هم اگر ذره‌‌اي از آرمان‌گرايي واقع‌بينانه فاصله بگيرد دچار خسران خواهد شد.
دومين حاصلي كه از كاوش روشمند در انديشه‌هاي رهبري حاصل مي‌شود. درك انقلاب اسلامي به‌مثابه‌ي پويشي براي شكل دادن به تمدن ايراني- اسلامي است.
در اين نگاه، هدف از انقلاب اسلامي و شكل‌گيري نظام جمهوري اسلامي سامان دادن و فراهم آوردن يك زندگي مادي و معنوي مؤمنانه و پيشرفته و توسعه‌يافته است و زندگي فردي و اجتماعي شكوفا مبتني بر هويت اصيل اسلامي و ايراني.
در راستاي نيل به اين تمدن اسلامي- ايراني است كه مقام معظم رهبري بر پي‌گيري توسعه تأكيد وافر دارند و البته هميشه گوشزد مي‌كنند كه اين توسعه بايد كاملاً مبتني بر الگويي باشد كه مختص خود ماست و از الگوهاي ديگر كشورها تقليد نشده باشد.
به‌زعم بنده دغدغه‌ي محوري ذهن مقام معظم رهبري در شرايط فعلي توسعه‌ي كشور است اما توسعه‌اي مبتني بر هويت و ارزشهاي ديني و ملي. توسعه‌اي كه برآمده از متن و بطن جامعه‌ي خودمان باشد و با شرايط و نيازهاي مردم و كشور ما هماهنگ باشد.
اين امر از يك طرف نشان از همان رويكرد آرمان‌گرايي واقع‌بينانه دارد و از طرف ديگر مبين درك عميق ايشان از مفهوم توسعه است.
زماني بود كه نظريه‌پردازان توسعه در غرب توصيه مي‌كردند كشورهاي ديگر از الگوهاي غربي تبعيت كنند راه توسعه يكي است و آن هم تبديل شدن كشورهاي توسعه‌يافته به شكل و شمايل كشورهاي غربي اما پس از تجربيات بسيار در حوزه‌ي نظر و عمل اكنون بسياري از اين نظريه‌پردازان معتقدند كه هر كشوري بايد الگوي خاص خودش را با توجه به ارزشها و نيازهايش تدوين نمايد.
بهره‌گيري از تجربيات موفق و درست ديگران امري است كه كاملاً مورد تأييد رهبري است اما تقليد از الگوهاي ديگران مورد نكوهش ايشان:
«ما دنبال چه نوع توسعه‏يى هستيم؟ اين نكته‏ى اساسى، در بحثهاى اقتصادى و غيراقتصادى جارى است. كسانى دنبال اين هستند كه حرفى را پرتاب كنند و ذهن مردم را از مسائل اصلى دور نگه دارند: مدل چينى، مدل ژاپنى، مدل فلان. مدل توسعه در جمهورى اسلامى، به اقتضاى شرايط فرهنگى، تاريخى، مواريث و اعتقادات و ايمان اين مردم، يك مدل كاملاً بومى و مختص به خود ملت ايران است؛ از هيچ‏جا نبايد تقليد كرد؛ نه از بانك جهانى، نه از صندوق بين‏المللى پول، نه از فلان كشور چپ، نه از فلان كشور راست؛ هرجا اقتضايى دارد. فرق است بين استفاده كردن از تجربيات ديگران، با پيروى از مدلهاى تحميلى و القايى و غالباً هم منسوخ. بنده مى‏بينم گاهى بعضى از شيوه‏هايى كه در زمينه‏هاى اقتصادى و فرهنگى و غيره پيشنهاد مى‏شود، از ديگران گرفته شده - فلان متفكر فرنگى اين‏طورى گفته، فلان متفكر كجايى اين‏طورى گفته - مثل اين‏كه به آيات قرآن استناد مى‏شود! خيلى از شيوه‏ها منسوخ است؛ سى سال پيش، چهل سال پيش، پنجاه سال پيش تجربه شده، بعد يك روش بهتر آورده‏اند؛ ولى ما الان مى‏خواهيم از روش منسوخ آنها در آموزش و پرورش، در مسائل علمى، در كارهاى دانشگاهى، در كارهاى اقتصادى و در برنامه‏ريزى و بودجه‏بندى استفاده كنيم؛ نه، اين درست نيست. از تجربه‏ها و دانشها بايد استفاده كرد، اما الگو و شيوه و مدل را بايد كاملاً بومى و خودى انتخاب كرد» (ديدار نمايندگان هفتمين دوره‏ى مجلس شوراى اسلامى‏27 /3/83)
از ديدگاه ايشان اتکا بر توان و نيروي بومي منافاتي با استفاده از تجربيات ديگران در اين زمينه ندارد:
«تمدّن واقعى براى مردم ما تمدّن ايرانى است؛ تمدنى است كه متعلّق به خود ماست؛ از استعدادهاى ما جوشيده وبا شرايط زندگى ما در هم آميخته و چفت شده است. راه حلّ حقيقى، راه حلّ بومى است. بايد بذر سالمِ خودمان را بپاشيم و مراقبت كنيم تا سبز شود؛ دنبال تقليد از اين و آن نباشيم؛ دنبال سخن گفتن با زبان و لغت بيگانه و عاريه گرفتن از تجربه‏هاى دست چندم آنها نباشيم. نه اين‏كه از فرآورده‏هاى علمى ديگران بهره نبريم؛ چرا،صددرصد معتقدم كه بايد از همه تجربه‏هاى علمىِ بشرى بهره برد. پنجره‏ها را نمى‏بنديم؛ هركس كه در دنيا كار خوبى كرده، آن را انتخاب مى‏كنيم.» (بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى در ديدار جوانان و فرهنگيان در مصلّاى رشت 12 /2/80)
براي جمع بين توسعه‌ي بومي و بهره‌گيري از تجربيات ديگران آنچه كه مورد نياز است تقويت روحيه‌ي خودباوري و اميد بر آينده است: «استعدادها را بايد پرورش بدهيم. همه كس - چه اهل علم، چه اهل تكنولوژى، چه اهل ابتكار، چه اهل مسائل فنى در هر سطحى - بايد احساس بكنند كه بار سازندگى كشور بر دوش آنهاست. ما خودمان بايد كشور را بسازيم؛ كسى كشور را براى ما آن‏چنان كه مورد نياز ماست، نخواهد ساخت. ما خودمان هستيم كه خانه‏ى خودمان را برطبق نيازهاى خودمان مى‏سازيم .» (ديدار مردمي12/9/70)
با توجه به اين محورها به نظر، توسعه‌گرايي مقام معظم رهبري داراي چهارركن اصلي است:
1-بهره‌گيري از تجارب ديگران در عين نفي تقليد:
توسعه نمي‌تواند در خلأ و در شرايطي فارغ از تأمل و تدبر در تجارب ديگران رخ دهد. از اين روي نگاه تيزبينانه، تحليلي و موشكافانه به تجربيات ديگران از جمله اصلي‌ترين خصايص هر فرايندي است كه رويكرد به توسعه در آن مورد تأكيد است. با اين حال چنين نگاهي بايد بسيار فراتر از رويكرد تقليدي به سطح شناختي تحقيقي، عمق بيابد. و عملاً از منظري تجربه‌‌اندوزانه و نه مقلدانه رخ دهد.
2-بنيان نهادن توسعه بر بستر و بر مبناي هويت، ارزش‌ها و آرمان‌هاي ديني و ملي
همگان بر اين نكته اذعان دارند كه توسعه در كليت خود امري خنثي و فارغ از آرمان‌ نيست از اين‌روي است كه مقام معظم رهبري بر عدم تقليد تأكيد دارند چرا كه در دل الگوهاي توسعه‌ي ديگران هويت،‌ ارزش‌ها و آرمان‌هاي ديگران نهفته است كه براي جامعه‌ي ما مطلوبيتي ندارند و احياناً در خيلي جاها با آرمان‌هاي انقلاب اسلامي تفاوت يا حتي تقابل دارند.
ايده محوري انقلاب اسلامي اين بود كه با تمسك به ارزشهاي ديني و اعتقادي، امكان درانداختن طرحي نو براي توسعه‌ي كشور وجود دارد كه شكوفايي و پيشرفت مادي و اقتصادي، اجتماعي و سياسي با معنويت، اخلاق و اعتقادات ديني عجين باشد. و در واقع، پيشرفت‌هاي مادي بر بستر ارزش‌هاي ديني و ملي برويد. لذا در طراحي الگوي توسعه كم‌توجهي به ارزش‌ها و آرمان‌هاي ديني و ملي، كوتاه آمدن از ايده‌ي محوري انقلاب اسلامي است.
3-توسعه همراه با عدالت
در غرب با شكست رويكردهاي ماركسيستي و با به حاشيه‌ رانده شدن انديشه‌هاي سوسياليستي و تفوق ليبراليسم انديشه‌ي عدالت اجتماعي در عزلت و انزوا قرار گرفته و مورد كم‌توجهي واقع شده است. در غرب و الگوهاي غربي همراه كردن عدالت با توسعه اصالتي ندارد و هدف محوري و مهم به حساب نمي‌آيد. نظام ما به سبب بنيان‌هاي اعتقادي خود نمي‌تواند نسبت به عدالت بي‌تفاوت باشد. از اين روي است كه مقام معظم رهبري هميشه تأكيد دارند كه توسعه بايد همراه عدالت باشد.
«ما در زمينه‌ي همه‌ي فعاليت‌هاي‌گوناگون اقتصادي و توليدي كشور و حواشي آن، بايد توجه كنيم كه ما هم توسعه محوريم، هم عدالت محور، ما طبق برخي از سياستهايي كه امروز در دنيا رايج است و طرفداران زيادي هم دارد، نيستيم كه صرفاً به رشد توليدات و رشد ثروت در كشور فكر كنيم و به عدالت در كنار آن فكر نكنيم، نه، اين منطق ما نيست.
نوآوري نظام ما همين است كه مي‌خواهيم عدالت را با توسعه و با رشد اقتصادي در كنار هم داشته باشيم و اينها با هم متنافي نيستند. ما ديدگاهي كه تصور كند اينها با هم نمي‌سازند و يا بايد اين را انتخاب كرد يا آن‌را، قبول نداريم. اين نكته بايد در همه‌ي موارد هم در كاهش حجم دولت، هم در مسأله‌ي خصوصي‌سازي، هم در نگاه كلي به مسائل اقتصادي و هم در تقسيم منابع ميان بخش خصوصي و بخش تعاوني و بخش دولتي رعايت شود» (ديدار با رييس‌جمهور و اعضاي هيأت دولت، 4/6/83)
«بعضي اين طور تصور مي‌كردند- شايد حالا هم تصور كنند- كه ما بايستي دوره‌اي را صرف رشد و توسعه كنيم و وقتي كه به آن نقطه‌ي مطلوب رسيديم، به تأمين عدالت اجتماعي مي‌پردازيم. اين فكر اسلامي نيست. «عدالت» هدف است و رشد و توسعه مقدمه عدالت است» (ديدار با رييس‌جمهور و هيأت وزيران به مناسبت بزرگداشت هفته‌ي دولت 8/6/74)
4-سرعت در توسعه:
مقام معظم رهبري با اشراف به وضعيت و جايگاه كشور ما در توسعه و عنايت به عقب‌ماندگي‌هاي تارخي كشور در اين حوزه، بر اعتماد به نفس ملي، عزم ملي و نوآوري در توسعه تأكيد دارند.
ايشان تأكيد دارند كه با توجه به ظرفيت‌ها و قابليت‌هاي بالاي كشور در همه‌ي حوزه‌ها ما توان اين را داريم راهي را كه ديگران در مدت طولاني طي كرده‌اند در مدت كوتاهي سپري كنيم و توسعه‌‌ي كشور را سامان ببخشيم.
حال با توجه به درك محوريت توسعه در ذهن و انديشه‌ي مقام معظم رهبري مفاهيم و ايده‌پردازي‌هاي ايشان معناي عميق‌تري پيدا مي‌كند.
با تفطن به اين بحث آشكار مي‌شود كه در واقع ايشان براي توسعه‌ي كشور در صدد طرح مفاهيم مورد نياز هستند. مفاهيمي چون اعتماد به نفس ملي، عزم ملي، نياز ما به سه عين (عقل، علم، عزم)، انضباط اجتماعي و روحيه كار، نهضت آزادانديشي و توليد علم تأكيد بر سند چشم‌انداز 20 ساله، لزوم اتخاذ رويكردهاي اقتصادي در اداره‌ي كشور، طرح مفهوم كارآمدي در حوزه‌هاي مختلف به خصوص اقتصاد، مهندسي فرهنگي، اميد، همبستگي ملي، مشاركت اجتماعي، اتحاد ملي، انسجام اسلامي، نوآوري و شكوفايي و بسياري مفاهيمي ديگر در ارتباط با همديگر معنا مي‌يابند. و همه با هم فضاي توسعه‌ي كشور را فراهم مي‌سازند. از اين زاويه است كه مقام معظم رهبري با طرح مفاهيم معنوي و ديني بعد ارزشي و اعتقادي توسعه را شكل مي‌دهند طرح مفاهيمي چون سال امام علي (ع) سال پيامبر و ... نشان مي‌دهد كه چگونه مفاهيمي از سنخ توسعه با مباحث معنوي پيوند مي‌خورند. و چگونه معنويت اساس توسعه قرار مي‌گيرد.
هدايتگري جريانهاي اجتماعي و سياسي
يكي از ويژگيهاي كم‌نظير مقام معظم رهبري در حوزه‌ي انديشه كه در تداوم شيوه‌ي رهبري حضرت امام (ره) بروز مي كند. اين است كه ايشان انديشه‌هاي نو و مفاهيم جديد را در همراهي با جامعه و به مروز زمان با توجه به آماده‌سازي بسترهاي لازم درون گروههاي اجتماعي و سياسي مطرح مي‌سازند و اين از خصلت‌هاي يك رهبر ژرف‌نگر و دورانديش است.
اين بدين معناست كه ايشان مفاهيم اجتماعي و سياسي را به يكباره و بدون مقدمه چيني و آماده‌سازي بسترهاي لازم بيان نمي‌كنند و اجازه مي‌دهند كه جامعه به مرور با اين مفاهيم خو بگيرند و با ايشان همراه شوند. علاوه بر اين ايشان اين تلاش را دارند كه جامعه در حوزه‌هاي مختلف مسير بلوغ را خود طي كنند و ايشان صرفاً از منظر هدايتگري و رهبري در اين مباحث حضور مي‌يابند.
مثال عيني اين ويژگي انديشه‌اي، برخوردي است كه ايشان با گروه‌هاي مختلف سياسي داشته‌اند آن زماني كه جرياني به نام اصلاح‌طلبي در كشور شكل گرفت و گروهي مفاهيمي را در قالب و در ذيل ايده‌ي اصلاح‌طلبي طرح كردند، گروه‌هايي از جامعه اين ايده را مغاير با آرمان‌هاي انقلاب و ارزش‌هاي نظام قلمداد كردند ولي مقام معظم رهبري در عين تأييد اصلاح‌طلبي و تأكيد بر اهميت و ضرورت اصلاح طلبي درصدد هدايت اين فكر در مسير درست به ايده‌پردازي پرداختند:
«امروزه يكي از واژه‌هاي رايج، واژه «اصلاح طلبي» است. من در نماز جمعه هم گفتم، بارها هم تكرار كرده‌ام؛ بنده معتقدم اصلاح طلبي جزو ذات انقلاب است. اصلاً انقلاب، يعني يك حركت بزرگ و روبه جلو، كه اين حركت هرگز ايستايي ندارد و به طور دائم پيشرونده است. اين پيشروندگي يعني همان اصلاح طلبي (بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در جمع دانشجويان واساتيد دانشگاه صنعتي امير كبير 9/12/79)
ايشان علاوه بر تأييد رويكرد اصلاح طلبانه درصدد برآمدند تا از منظر هدايت‌گري مؤلفه‌هاي لازم براي تدوين يك انديشه‌ي اصلاح‌طلبي اصيل را طرح نمايند. ايشان فرمودند كه اصلاحات بايد ضابطه‌مند باشد نسبت آن قانون اساسي و آرمانهاي امام و انقلاب بايد مشخص گردد. سرعت اصلاحات در حوزه‌هاي مختلف اهميت دارد و بسياري توصيه‌هاي ديگر در زمينه‌ي اصلاح‌طلبي كه مي‌توانست نقشي اساسي در هدايت انديشه‌ي اصلاح طلبي در مسير درست ايفا نمايند.
ايشان در جايي فرمودند كه اصلاحات بايد تعريف درست و معين و شفافي داشته باشد. و پس از آن خود ايشان تعريفي از اصلاحات ارائه كردند و فرمودند اصلاحات يعني مبارزه با فقر، فساد و تبعيض.
اين بيان، از جمله مصاديق مظلوميت انديشه‌ي ايشان است.
گروه اصلاح‌طلبان، به دلايل سياسي اين بحث را بايكوت كردند و تلاش نمودند هرگز در تعريف اصلاحات از مفاهيم مبارزه با فقر و فساد و تبعيض بهره‌اي نگيرند.
برخي كسان ديگري كه بعداً اصولگرا نام گرفتند و مدعي اطاعت از رهبري بودند و هستند برخورد سطحي، شعاري و احساسي و احياناً ابزاري با اين تعريف داشتند. و كمتر به عمق و اساس علمي آن پرداختند.
با اين دو رويكرد معيوب بود كه اين ايده‌ي راهگشا نتوانست ظرفيت‌هاي خود را در حل مسائل كشور بروز دهد. به روش علمي، معقول و واقع‌بينانه مي‌توان نشان داد كه «فقر و فساد و تبعيض» قابليت توضيح همه‌ي مسائل و مشكلات ما در حوزه‌هاي مختلف فرهنگي، اجتماعي،‌ اقتصادي و سياسي و اداري را دارند و تدوين برنامه‌هاي علمي و درست براي رفع مبارزه با فقر و فساد و تبعيض دامنه‌ي گسترده‌اي از اصلاحات در همه‌ي حوزه‌ها را در بر مي‌گيرد.
مبارزه با فقر، در محافل علمي و اجرايي دنيا، ادبيات گسترده و غني دارد و ابعاد مختلف فرهنگي، اقتصادي و حتي سياسي را در بر مي‌گيرد. شما بايد براي مبارزه با فقر، روندهاي اقتصادي، ساختارهاي معيوب سازمان توليد و مصرف در كشور، و بسياري حوزه‌هاي ديگر را اصلاح كنيد. فساد هم صرفاً فساد اقتصادي نيست بلكه فساد سياسي، اخلاقي، فرهنگي و اجتماعي حوزه‌هاي ديگر فساد است كه براي مبارزه با اين ابعاد، بايد برنامه‌هاي وسيع و گسترده‌اي اصلاحي تدوين گردد. تبعيض سياسي، قضايي، جنسي، منطقه‌اي، قوميتي و حوزه‌هاي ديگر اجتماعي نياز به اصلاحات عميق و كارساز دارد.
به نظر بنده بسيار بعيد است كه مشكلي در كشور وجود داشته باشد و ذيل اين سه معضل اساسي مورد نظر مقام معظم رهبري نگنجد. و اينجاست كه آشكار مي شود كه منظور ايشان از اصلاحات به‌مثابه مبارزه با فقر و فساد و تبعيض، اصلاحاتي همه‌جانبه، گسترده و عميق است.
اما برخورد سطحي و شعاري با اين مفاهيم باعث شد كه مبارزه با فقر صرفاً در حد توزيع پول محدود گردد مبارزه با فساد، در حد شعار و مچ‌‌‌گيري‌ها و افشاگري‌هاي آنچناني باقي بماند و هرگز به اصلاح رويه‌ها، ساختارها و مناسبات و روابط فسادزا رسوخ پيدا نكند. براي تبعيض هم كه هيچ برنامه‌ي منظم و مدون و معقولي ارائه نشده است.
پس از رواج اصلاح‌طلبي، جرياني موسوم به اصولگرايي در حوزه‌هاي مختلف مطرح شد. مقام معظم رهبري در طرح مفهوم اصولگرايي هم به هدايتگري پرداختند و تلاش نمودند انديشه‌ي اصولگرايي را غني‌تر سازند و در جهت تعميق آن و هدايت اصولگرايان در مسير درست ايده‌‌هاي جديدي را ارائه نمايند.
ايشان ابعاد مختلف اصولگرايي و مؤلفه‌هاي محوري آن را توضيح دادند و انديشه‌ي اصولگرايي را ستودند اما به اين نكته هم توجه دادند كه نبايد مفهوم اصولگرايي محدودنگر و تنگ‌نظرانه باشد و دايره‌ي طرفداران انديشه‌ي اصولگرايي محدود گردد.
«اصولگرايي به حرف نيست. اصولگرايي در مقابل نحله‌هاي سياسي رايج كشور هم نيست. اين غلط است كه ما كشور يا فعالان سياسي را به اصولگرا و اصلاح‌طلب تقسيم كنيم: اصولگرا و فلان؛ نه اصولگرايي متعلق به همه‌ي كساني است كه به مباني انقلاب معتقد و پايبندند و آنها را دوست مي‌دارند؛ حال اسمشان هر چه باشد» (بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در ديدار مسئولان و كارگزاران نظام جمهوري اسلامي 29/3/85)
رهبر معظم انقلاب در ادامه همان بينش منظومه‌اي و در راستاي هدايتگري جريانهاي سياسي به آرمان‌هاي انقلاب، هنگاميكه فضا را براي ارائه ابتكاري جديد و نوآورانه آماده مي‌بينند با نفي دوگانه انگاري‌هاي تصنعي و مرزبندي‌هاي نادرست ميان نيروهاي انقلاب به ترسيم افق‌هاي جديد براي آينده نظام مي‌پردازند. اين افق جديد يكي ديگر از همان ابعاد مغفول مانده و مظلوم انديشه‌ي رهبري است كه عمق و ابعاد آن مورد توجه جدي قرار نگرفته است.
مقام معظم رهبري وقتي احساس كردند كه از يك طرف مفاهيم اصولگرايي و اصلاح‌طلبي به باروري و بلوغ خوبي رسيده‌اند و از طرف ديگر اتفاقي رخ داده كه اين دو مفهوم در برابر هم و متفاوت و متقابل با هم تعريف شده‌اند و گروه‌هاي مختلف تلاش مي‌كنند اگر اصولگرا هستند از مفاهيم اصلاح‌طلبي بهر‌ه‌اي نگيرند و اصلاح‌طلبان از توجه به مفاهيم و مؤلفه‌هاي فكر اصولگرايي ابا دارند لذا با طرح مفهوم اصولگرايي اصلاح‌طلبانه هم اين دوگانگي را شكستند و هم اين نكته‌ي مهم را گوشزد كردند كه اصولگرايي بدون اصلاح‌طلبي و توجه به ارزش‌ها و اصول اسلام و انقلاب با كم‌توجهي به پويايي و پيشرفت و تحول زمانه ممكن است جمود فكري و عقب ماندگي عملي ايجاد كند و پيشرفت و نوآوري و اصلاح‌طلبي بدون اصولگرايي يعني عطف توجه به تحول و تغيير و پيشرفت بدون عنايت كافي به چارچوب‌ها و مباني اين تحول امكان دارد ما را از مسير اصلي منحرف كند و پيشرفت و تحولي هم كه فراهم مي‌آيد تحولي معيوب و مشكل‌ساز خواهد بود:
«بنده دعواى اصلاح‏طلب و اصولگرا را هم قبول ندارم؛ من اين تقسيم‏بندى را غلط مى‏دانم. نقطه‏ى مقابل اصولگرا، اصلاح‏طلب نيست؛ نقطه مقابل اصلاح‏طلب، اصولگرا نيست. نقطه‏ى مقابل اصولگرا، آدم بى‏اصول و لاابالى است؛ آدمى كه به هيچ اصلى معتقد نيست؛ آدم هرهرى مذهب است. يك روز منافع او يا فضاى عمومى ايجاب مى‏كند كه بشدت ضد سرمايه‏گذارى و سرمايه‏دارى حركت كند، يك روز هم منافع‏اش يا فضا ايجاب مى‏كند كه طرفدار سرسخت سرمايه‏دارى شود؛ حتّى به شكل وابسته و نابابش! نقطه‏ى مقابل اصلاح‏طلبى، افساد است. بنده معتقد به اصولگراى اصلاح‏طلبم؛ اصول متين و متقنى كه از مبانى معرفتى اسلام برخاسته، با اصلاح روش‏ها به صورت روزبه‏روز و نوبه‏نو... ما بايد روش‏ها را اصلاح كنيم. در روش‏ها اشتباه و نقص وجود دارد. گاهى به مرحله‏يى مى‏رسيم كه امروز ديگر جواب نمى‏دهد؛ بايد مرحله‏ى ديگرى را شروع كنيم. حفظ اصول و اصلاح روش‏ها، معناى اصلاح‏طلبى است.»( بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي ايران در ديدار دانشجويان و اساتيد دانشگاه‌هاي استان کرمان 19/2/84)
اعتقاد و التزام كامل به مردم سالاري ديني
رهبر معظم انقلاب انديشه‌هاي پيشرو و راهبرنده براي هدايت جامعه ارائه مي‌كنند اما همه‌ي اينها را در چارچوب «مردم‌سالاري ديني» و در ارتباط متقابل با جامعه و مردم طرح كرده و پيش مي‌برند به ظرفيت‌ها، علايق و جهت‌هايي كه از روند مردم سالاري ديني براي اداره‌ي كشور در حوزه‌هاي مختلف حاصل مي‌شود توجه دارند و به گونه‌اي نيست كه بدون توجه به آمادگي‌هاي جامعه يك مسئله را به يكباره طرح و پيگيري نمايند.
آنگاه كه جامعه را آماده مي‌بينند انديشه و ايده‌اي را طرح مي‌كنند و هر چقدر كه جامعه و مردم و گروه‌هاي فكري و سياسي از اين ايده‌ها استقبال مي‌كند و در پيگيري آن تلاش مي‌كنند اين ايده‌ها را بسط بيشتر مي‌دهند موارد متعددي مي‌توان نشان داد كه به جاي اينكه يك انديشه را به يكباره ارائه كنند در طول زمان و به مرور آن را طرح مي‌نمايند.
ايشان در انتخابات مختلف پس از طي مراحل قانوني آنچه را كه مورد انتخاب مردم باشند مي‌پذيرند و البته درصدد هدايت جريان و فكر و شخص يا گروهي كه در انتخابات برگزيده مي‌شوند برمي‌آيند- و اگر هم انحراف يا اشكال اساسي در موارد اداره نهادهاي مورد انتخاب مردم مي‌بينند به نسبت عمق و گستره‌ي اين انحراف يا اشكال عكس‌العمل لازم را دارند. ولي كاملاً به مردم سالاري ديني التزام دارند و اين امر را هم به صورت نظري و هم عملي رعايت مي‌فرمايند.
در عرصه‌ي عمل احتياط كامل دارند كه رأي و نظر ايشان آشكار نشود و اجازه‌ مي‌دهند خود مردم با تشخيص خود انتخاب مورد نظرشان را انجام دهند و ايشان صرفاً به مؤلفه‌ها و شاخصه‌هاي انتخاب درست اشاره مي‌نمايند. در عرصه‌ي نظر هم با جرياني كه مورد انتخابات مردم واقع مي‌شود همراهي هدايتگرانه پيشه مي‌كنند.
نگاه فرهنگ‌محور به سياست،‌ اقتصاد و همه‌ي امور
انقلاب اسلامي يك انقلاب فرهنگي بود تحول و رشد و تربيت فرهنگي مردم باعث پيروزي انقلاب شد. رهبر كبير انقلاب (ره) فرهنگ را زير بناي تحول بشر در همه‌ي حوزه‌ها و اصلاح فرهنگي را مبناي همه‌ي اصلاحات مي‌دانست.
هدف اصلي انقلاب و نظام جمهوري اسلامي تربيت انسان و ايجاد محيطي مناسب براي رشد مادي و معنوي اوست و مسلماً نيل به اين هدف تنها با نگاهي فرهنگي امكان‌پذير است. با توجه به اين موضوع و در درك منظومه‌دار انديشه‌ي رهبر معظم انقلاب، فرهنگ زيربناست نگاه فرهنگي به امور مختلف اقتصادي، سياسي، بين‌المللي نقطه‌ي برجسته و متمايز نگاه ايشان است. ايشان پس بر مبناي فرهنگ ساير حوزه‌هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و حتي بين‌المللي را مورد تحليل قرار مي‌دهند و ثمره‌ي شيرين نگاه فرهنگي به امور مختلف چيزي است كه پژوهشگران ما مي‌توانند با كاوش بيشتر در انديشه‌هاي رهبري آن را آشكار سازند:
«آرمان اصلي ملت ايران رسيدن به جامعه‌اي رشيد، موحد، پرنشاط، پراميد، عدالت‌طلب داراي اعتماد ‌به نفس، پركار، پيشرو، پيشرفته، داراي توكل و برخوردار از روح ايثار و گذشت است و «فرهنگ» مهمترين عامل دستيابي به اين هدف والاست....
فرهنگ عمومي علاوه بر رفتارهاي فردي و اجتماعي در تصميم‌سازي‌ها و تصميم‌گيري‌هاي حكومتي نيز كاملاً مؤثر است و به همين علت بايد آن را به مشكلي صحيح، تبيين و پيگيري كرد.» (17/09/86 ديدار اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي با رهبر معظم انقلاب)
ايشان پس از آنكه رهنمودهاي كلان و خرد خود را در حوزه‌ي فرهنگ و آسيب‌شناسي مسائل و نهادهاي فرهنگي و تبيين فرهنگ به عنوان زيربناهاي همه‌ي امور ارائه مي‌كنند نهايتاً مفهوم محوري «مهندسي فرهنگي» را براي سامان دادن فرهنگ به عنوان بنيان همه‌ي امور و اساس همه‌ي تحولات و پيشرفت‌هاي كشور طرح مي‌نمايند. جهت‌هاي اصلي مهندسي فرهنگي را معين مي‌فرمايند و از نهادهاي مسئول، پژوهشگران و صاحبنظران مي‌خواهند كه اين جهت‌هاي اصلي را بسط دهند و تعميق ببخشند:
«فرهنگ يك سيستم است و داراي انواع و اجزايي است و مهندسي فرهنگ به عنوان يك مهندسي سيستم بايد انجام پذيرد. فرهنگ يك جامعه، اساس هويت آن جامعه است. فرهنگ كه مي‌گوييم اعم از مظاهر فرهنگي- مانند زبان و خط و امثال اينها و آنچه باطن و اصل تشكيل‌دهندة پيكرة فرهنگ ملي است مثل: عقايد، آداب اجتماعي، مواريث ملي، خصلت‌هاي بومي و قومي. اينها اركان و مصالح تشكيل‌دهنده فرهنگ يك ملت است فرهنگ داراي انواعي است و در مهندسي فرهنگ همه انواع فرهنگ بايد مهندسي شوند. انواع فرهنگ عبارتند از: فرهنگ ملي، فرهنگ عمومي، فرهنگ تخصصي، فرهنگ سازماني، فرهنگ ملي.) (سال 1383)
در حوزه‌ي فرهنگ يك نگاه معتدل و معقول و با شناخت درست و عميق از ماهيت فرهنگ و جامعه بر انديشه‌ي رهبري حكمفرماست و ايشان هميشه در اين حوزه (و البته همه‌ي حوزه‌هاي ديگر) بر ميانه‌روي و يك مسير معقول و آگاهانه تأكيد دارند:
«ما نه معتقد به ولنگاري و رهاسازي هستيم كه به هرج و مرج خواهد انجاميد، نه معتقد به سختگيري شديد، اما معتقد به نظارت، مديريت، دقت در برنامه‌ريزي و شناخت درست از واقعيات هستيم.»
«ما نمي‌خواهيم با نگاهي افراطي به مقوله‌ي فرهنگ نگاه كنيم بايستي نگاه معقول اسلامي را ملاك قرارداد و نوع برخورد با آن را بر طبق ضوابطي كه معارف و الگوهاي اسلامي به ما نشان مي‌دهد تنظيم كرد. برخورد افراطي از دو سو امكان‌پذير است و تصور مي‌شود: يكي از اين طرف كه مقوله فرهنگ را مقوله‌اي غيرقابل اداره و غيرقابل مديريت بدانيم مقوله‌‌يي رها و خودرو كه نبايد سر به سرش گذاشت و وارد آن شد. متأسفانه اين تفكر در جاهايي است. و عده‌يي طرفدار رها كردن و بي‌اعتنايي كردن و بي‌نظارتي در امر فرهنگ هستند. اين تفكر، تفكر درستي نيست و افراطي است. در مقابل، تفكر افراطي ديگري وجود دارد كه آن سختگيري خشن و نظارت كنترل‌آميز بسيار دقيق است. اين تفكر هم به همان اندازه غلط است. نه مي‌شود فرهنگ را رها كرد كه هر چه پيش آمد پيش بيايد نه مي‌شود آن طور سخت‌گيري‌هاي غلطي را كه نه ممكن است و نه مفيد، الگو قرار داد.» (سال 1383)

مذاكرات هسته اي

Sat, 26 Jul 2008 08:00:00 GMT

ما فرق مى‏گذاريم بين آن كسانى و دولتهائى كه از روى عناد با جمهورى اسلامى، مى‏خواهند ملت ايران اين امتياز را نداشته باشد - مثل امريكا، كه صريحاً مى‏گويد ما با اين‏كه ملت ايران از اين امتياز برخوردار باشد مخالفيم - با آن كسانى كه نه، مى‏گويند بنشينيم با ايران درباره‏ى مسائل گوناگون - ازجمله درباره‏ى مسئله‏ى هسته‏اى - مذاكره كنيم تا اگر نگرانى‏اى وجود دارد، راهى براى رفع اين نگرانى پيدا كنيم.

حرفى نيست؛ ما قبول كرديم با دولتهاى اروپايى مذاكره كنيم. قبلاً براى ما مذاكره‏ى با آنها هم خيلى مطلوب نبود؛ اما ديديم اينها به ملت ايران احترام ميگذارند، تجليل مى‏كنند، تصريح مى‏كنند به اينكه ما حق ملت ايران را قبول داريم و از آن خطوط قرمزى كه در نظر ملت ايران و مسئولين كشور هست، اسمى نمى‏آورند و اشاره‏اى نميكنند؛ گفتيم خيلى خوب؛ مسئولين قبول كردند و مذاكره مى‏كنند.

منتها بايد اروپائيها - كه طرف مذاكره‏ى ملت ايرانند - توجه داشته باشند كه مذاكره در صورتى پيش ميرود كه فضاى تهديد بر مذاكره حاكم نباشد. ملت ايران، ملتِ غيورى است. ملت ايران خوشش نمى‏آيد كه بيايند تهديد كنند كه اگر شما چنين كرديد، ما چنان مى‏كنيم! ما از تهديد بدمان مى‏آيد و ملت ايران زير بار هيچ تهديدى هم نخواهد رفت.

<**ادامه مطلب...**>

مسئولين كشور در قضيه‏ى هسته‏اى با درايت لازم دارند تصميم‏گيرى مى‏كنند. مسئول پيشبرد و اداره‏ى اين كشور، جلسه‏ى شوراى عالى امنيت ملى است كه رئيس جمهور محترم در رأس آن است؛ اينها تصميم‏گير هستند. آنچه كه در قضيه‏ى هسته‏اى از طرف رئيس جمهور و از طرف مسئولين مطرح و گفته ميشود، مورد اجماع همه‏ى مسئولان اين كشور است. اين كه دشمنان بخواهند از يك كلمه حرفى استفاده كنند و القاء اختلاف و شكاف بكنند، يك تلاش ابلهانه است از سوى دشمن.

رؤساى سه قوه جمعند؛ نمايندگان رهبرى هستند؛ با فكر، با تأمل و با مسئوليت آدمهاى كمر بسته و پا به ركاب، اين قضيه را دنبال مى‏كنند. مواضع جمهورى اسلامى مواضع روشنى است.

ما خطوط قرمز مشخصى داريم. اگر طرفهاى مذاكره با احترام به ملت ايران، با احترام به شأن نظام جمهورى اسلامى و با رعايت اين خطوط قرمز وارد مذاكره بشوند، مسئولين كشور ما مذاكره مى‏كنند؛ مشروط بر اينكه كسى نخواهد ملت ايران را تهديد كند. ملت در مقابل تهديد حساس است. اين هم ما صريحاً گفته‏ايم: اگر كسى نسبت به جمهورى اسلامى ايران حماقتى بكند، جواب عملى جمهورى اسلامى ايران، جواب دندان‏شكن خواهد بود.

يك وقت براى حل مسائل و رفع مشكلات داخلى خودشان - چه امريكا و چه صهيونيستها كه در داخل كشورشان مشكلات فراوانى به پر و پاى اينها پيچيده است؛ هم دولت امريكا، دولت بوش، بخصوص در نزديكى انتخاباتى كه دارند؛ هم اين رو سياههاى صهيونيست در فلسطين اشغالى - يك حرفى مى‏زنند؛ خب بگويند؛ هر حرفى مى‏خواهند بزنند، بزنند.

يك وقت هم هست كه به معناى واقعى كلمه مى‏خواهند حماقت كنند. بدانند: آن دستى كه به جمهورى اسلامى و به ايران عزيز تجاوز بكند، اين دست را ملت ايران قطع خواهد كرد. فرقى هم نمى‏كند كه اين دست جنايتكار، در مسئوليت دولتى باشد يا نباشد؛ اينجور نيست كه بگوييم رئيس جمهور فعلى امريكا در اين ماههاى آخر ممكن است يك غلطى بكند و دردسرش بيفتد براى دولت بعدى امريكا؛ نه، فقط اين نيست. اگر كسى در اين زمينه غلطى بكند، ملت ايران - حتى آن وقتى كه او مسئول هم نباشد - او را مورد پيگرد قرار خواهد داد و بداند بطور يقين او را مجازات خواهد كرد.

امام علي(ع) منبع وحدت مسلمين

Tue, 22 Jul 2008 10:51:00 GMT

اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام) شخصيتى است كه همه‏ى فرق اسلامى درباره‏ى عظمت او، درباره‏ى خصوصيات او و درباره‏ى شأن و منزلت والاى او در اسلام، با يكديگر اتفاق نظر دارند.

لذا به جرأت ميتوان گفت كه على‏بن‏ابيطالب (عليه الصّلاة و السّلام)، ميتواند نقطه‏ى اشتراك و تلائم و همبستگى ميان فِرق اسلامى قرار بگيرد. در همه‏ى زمانها و دوره‏ها، فرقه‏هاى اسلامى - به جز گروه ناچيز و اندك نواصب كه خارج از فِرق اسلامى هستند - شأن اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام) را همان شأن والا و برجسته و ممتازى ميدانستند كه شما در كتابهاى فريقين - چه شيعه و چه سنى - ملاحظه ميكنيد. بنابراين اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام) ملتقى‏ و محل اشتراك فرقه‏هاى اسلامى است و ميتواند منبعى براى وحدت بين مسلمين به حساب بيايد.

<**ادامه مطلب...**>

خصوصيات اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام): آن برجستگى و درخشندگىِ ايمان ناب اميرالمؤمنين، آن جهاد دشوار و سختى كه آن بزرگوار - از اول دوران اسلام تا آخر عمر - خود آن را بر دوش كشيد، آن عدالت‏ورزىِ بى‏نظير - كه تا امروز هم نه فقط مسلمانان، بلكه آگاهان غيرمسلمان را هم مجذوب خود كرده است - آن عبادت خالصانه‏ى متضرعانه‏ى بى‏نظير آن بزرگوار و بقيه‏ى صفات برجسته‏اى كه در اميرالمؤمنين هست، چيزهائى نيست كه مسلمانان - از هر فرقه و مذهبى - در آن اختلاف داشته باشند.

اين امروز براى دنياى اسلام مورد نياز است. امروز كه دشمنان اسلام - كه نه طرفدار اين فرقه و نه طرفدار فرقه‏ى ديگر نيستند؛ گاهى از يك فرقه‏اى به ضرر فرقه‏ى ديگر حمايت مى‏كنند، گاهى هم عكس آن عمل مى‏كنند - دنبال ايجاد افتراق و شكاف بين مسلمانها هستند و در يك چنين دورانى كه مسلمانها به وحدت و يكدلى احتياج مبرمى دارند، اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام) ميتواند مظهر اين وحدت باشد؛ نقطه‏اى باشد كه همه‏ى مسلمانها در مقابل آن نقطه، مذعن و معترف و مقرّند. هيچ طرفى نميتواند ادعا كند كه اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام) متعلق به اوست. خب، ما شيعيان در زيارت جامعه ميگوئيم: «معروفين بتصديقنا ايّاكم»؛ ما معروفيم به ارادت و علاقه و عشق به اميرالمؤمنين و خاندان پيغمبر؛ لكن نميتوانيم ادعا كنيم كه اميرالمؤمنين فقط متعلق به ماست. نه، همه‏ى مسلمانهاى عالَم - از فرقه‏هاى مختلف - درباره‏ى اميرالمؤمنين اين را قائلند كه اين شخصيت عظيم، اين انسان بى‏نظير و اين مظهر كامل اسلام، ذره‏اى و لحظه‏اى از متابعت پيغمبر اكرم سرپيچى نكرد؛ تخلف نكرد؛ كوتاهى نكرد؛ از دوران كودكى، تا دوران نوجوانى، تا دوران ريعان شباب و تا آخر عمر، يك لحظه در راه مجاهدت براى خدا و براى اسلام و براى قرآن فروگذار نكرد.

پس اين يك نكته است كه ما - چه شيعه، چه سنى و چه مذاهب گوناگون بين اين فرقه‏ها - بيائيم و اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام) را ملاك و محور وحدت قرار بدهيم.

اميرالمؤمنين مال همه است و خود آن بزرگوار هم شعارها و روشهائى را در زندگى مبارك خود دنبال كرده است كه متعلق به همه‏ى انسانهاست، كه درباره آنها عرض خواهم كرد. اين يك نكته است.

نكته‏ى بعدى اين است كه محبت اميرالمؤمنين خيلى باارزش است. در روايت است كه هركسى محبت كسى در دل اوست، در قيامت با او محشور ميشود. محبت خيلى حائز اهميت است. اما محبتِ به تنهائى كافى نيست؛ تبعيت و پيروى كردن لازم است. ما كه در دنيا به نام شيعه معروف هستيم، شيعه را اينجور معنا كرده‏ايم: «الشّيعة من شايع عليّا»؛ بايد دنبال او حركت كنيم و هدفهاى او را دنبال كنيم. معلوم است كه ما با همه‏ى تلاش خود به رتبه‏ى اميرالمؤمنين نخواهيم رسيد، اما به سمت آن قله بايد حركت بكنيم.

خب، حالا توجه كنيم كه اميرالمؤمنين در زندگى پُربارِ پُرمضمونِ درس‏آموز خود، چه چيزى را در درجه‏ى اول اهميت قرار داده است. يكى مسئله‏ى عدالت است كه عدالت در سيره‏ى اميرالمؤمنين، شايد بشود گفت برجسته‏ترين نمودارهاست.

مدارا نكردن با ظالم، همدلىِ با مظلوم و كمك براى گرفتن حق مظلوم از ظالم، چيزهائى است كه در زندگى اميرالمؤمنين، در كلمات اميرالمؤمنين و در خطب نهج‏البلاغه، به وضوح در صدها نقطه، قابل ملاحظه است. به اين جملات پربار اميرالمؤمنين توجه بفرمائيد: «و اللَّه لأن ابيت على حسك السّعدان مسهّدا أو أجرّ فى‏الأغلال مصفّدا احبّ الىّ من أن القى اللَّه ... ظالما لبعض العباد و غاصبا لشئ من الحطام»؛ ببينيد! آن نمودار و پيشانى حكومت اميرالمؤمنين اين است؛ يعنى اگر در سخت‏ترين شرائط زندگى قرار بگيرم، ممكن نيست كه من اندك ظلمى به احدى از خلايق انجام بدهم و براى خودم حطام دنيا را جمع‏آورى كنم؛ براى خودم ذخائر دنيوى را طلب بكنم.

دنيا در چشم و نظر اميرالمؤمنين - به معناى آنچه كه انسان براى خود از بهره‏هاى زندگى قائل است - بكلى مردود و متروك است. خطاب به دنيا مى‏گويد «غرّى غيرى»؛ اى لذتها! اى زيبائيهاى زندگى مادّى! برو ديگرى را فريب بده؛ على را نميتوانى فريب بدهى. اين شعار اميرالمؤمنين است.

امروز در نظام اسلامى - نظامى كه به اسم اسلام در اين كشور تشكيل شده است - چه چيزى اهميتش از همه بيشتر و حساسيّت نسبت به آن لازم‏تر است؟ عدالت. يعنى اگر اميرالمؤمنين (عليه الصّلاة و السّلام) در زمان ما و در اين جامعه و در ميان اين مردم - كه اينجور عشق خودشان را نسبت به آن بزرگوار ابراز ميكنند - حضور ميداشت، چه چيزى را بيشتر از همه چيز دنبال ميكرد؟ يقيناً عدالت.

عدالت خواسته‏ى يك جماعت خاصّى از مردم يا اهل يك كشور و اهل يك ملت نيست؛ عدالت خواسته‏ى طبيعى و تاريخىِ همه‏ى آحاد بشر در طول تاريخ بشريت است. همان چيزى است كه بشر تشنه‏ى آن است و جز در حكومت انبياء عظام الهى - آنهائى كه به حكومت رسيدند - يا اولياء برجسته مثل اميرالمؤمنين، عدالت به معناى واقعى كلمه اجرا نشده است.

دنياداران و كسانى كه دلهاشان پر از هوس به دنيا و شئون مادى دنياست، نميتوانند عدالت را اجرا كنند. اجراى عدالت يك روح غنى، يك اراده‏ى قوى و يك قدمِ ثابت لازم دارد. ما بايد همه‏ى تلاشمان اين باشد كه بتوانيم در اين راه دنبال اميرالمؤمنين حركت كنيم. اعتراف ميكنيم كه نخواهيم توانست مثل على‏بن‏ابيطالب، عدالت را اجرا كنيم؛ اين را قبول داريم. ماها كوچكتر و ضعيفتريم از آنكه بتوانيم آن‏جور استوار - مثل فولاد، مثل صخره - در مقابل اين امواج بايستيم؛ اما بقدر خودمان بايد تلاش كنيم.

اميرالمؤمنين از عمّال خود هم مطالبه‏ى عدالت ميكرد؛ با اينكه آنها در حد اميرالمؤمنين نبودند. پس تكليف اجراى عدالت بر دوش ما هم هست؛ بايد دنبال بكنيم. اين چيزى است كه مردم بايد بخواهند؛ بايد فرهنگ عمومىِ ملت ما بشود. مردم ما بايد بيشترين چيزى را كه ميخواهند، عدالت و انصاف باشد؛ هم در امور داخل كشور، هم در مسائل جهانى.

اين بى‏عدالتى‏اى كه در دنيا امروز وجود دارد و اين ظلم فاحشى كه امروز از سوى قلدرها و گردن‏كلفت‏هاى عالم نسبت به بشريت و ملت‏ها دارد انجام ميگيرد، مبارزه‏ى با يك چنين منكر عظيمى - از نظر مسلمانى كه براى حاكميت اسلام و در سايه‏ى جمهورى اسلامى زندگى ميكند - بايد يك فريضه‏اى محسوب بشود. اين بايد در زندگى ما، شعار ما باشد؛ هم در مسائل داخلى، هم در مسائل جهانى.

اگر بخواهيم اين عدالت را اجرا كنيم، قدم اول اين است كه ما به كمك الهى اعتماد داشته باشيم و رابطه‏ى دل خودمان را با خدا محكم كنيم؛ اينجا ميرسيم به مسئله‏ى دعا، عبادت، تضرّع، مناجات و توسّل باللَّه. ماه رجب، بهار عبادت و تضرّع و توسل الى اللَّه است. اين ايام عبادت را - اين ماه رجب را، ماه شعبان را و بالاتر، ماه رمضان را - دست كم نبايد گرفت.

ما اگر بخواهيم در ميدانهاى زندگى، آن راه مستقيم و صراط قويمى را كه اسلام به ما نشان داده است با قدرت طى كنيم، احتياج داريم كه رابطه‏مان را با مبدأ اعلى، با حضرت بارى‏تعالى محكم كنيم. اين رابطه با دعاست، با نماز است، با اجتناب از گناه است. لذا شما ببينيد اميرالمؤمنين - آن مرد شجاعِ استوارِ قوى‏اى كه شجاعت او در ميدان جنگ جزو مشهورات عالم است كه هيچ كس در او اختلاف ندارد - او وقتى در محراب عبادت قرار ميگيرد، «يتململ تململ السّليم»، مثل مارگزيده به خود مى‏پيچد؛ اشك ميريزد؛ گريه ميكند؛ پيشانى به خاك مى‏سايد. دعاى كميل و اين مناجات شعبانيه‏اى را كه منسوب به اميرالمؤمنين است نگاه كنيد؛ ببينيد چه تضرّعى ميكند اين انسان بزرگ و والا در مقابل پروردگار! اين براى ما درس است.

ديپلماسي ايران، 19سال پس از رهبري امام خامنه اي

Wed, 02 Jul 2008 15:55:00 GMT

قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، رهبر را مرجع نهايي تصميمات کلان در حوزه سياست خارجي برشمرده است. منتخبان مردم که قانون اساسي پس از انقلاب اسلامي سال 1979 را تدوين نمودند، نقشي را براي رهبري تعريف نمودند تا رهبر به دور از تعلقات قواي مستقل سه گانه کشور بتواند با بهره گيري از ابزارهاي مشورتي متعدد، تصميمات اساسي و راهبردي را در حوزه ديپلماسي اتخاذ نمايد. با اين درک، فرصت مطالعه در تصميمات کلان دوران آيت‌الله خامنه‌اي طي 19 سال اخير که ايشان به عنوان رهبر برگزيده شده‌اند، امکان مناسبي را ايجاد مي‌کند تا در قضاوت نسبت به گذشته و پيش بيني نسبت به آينده واقع بينانه‌تر بينديشيم.

عليرغم اين وسعت دامنه اختيارات رهبري که با راي مستقيم مردم به قانون اساسي مورد تائيد قرار گرفته است، رهبري ايران تنها در موارد بسيار مهم و حساس دخالت مستقيم مي‌كنند. دليل اين استفاده محدود از اختيارات چنين است که ايشان انتظار دارند مسئولين رده‌هاي ديگر کشور، خود بتوانند بر مشکلات فائق آيند تا در مسير شكل گيري و نهادينه شدن نظام جمهوري اسلامي، رويه‌هاي جديد و برگرفته از آراي جمهور ايجاد شود. فراموش نبايد نمود الگوي جمهوري در ايران جوان و نسبت به تاريخ نظام‌هاي سلطنتي و ديکتاتوري چند هزار ساله، کم تجربه است.

<**ادامه مطلب...**>

طي اين سالها، رهبري ايران چه در دوره امام خميني(ره) و چه در عهد آيت‌الله خامنه‌اي، توجه و رويکرد به تعامل با کشورها و جامعه جهاني را به عنوان يکي از اصول ديپلماسي ايران تثبيت نموده است. به باور ايشان تماس و تبادل با كشورهاي ديگر در صحنه بين المللي صرفنظر از مذاکرات و امور جاري دستگاههاي اداري دولتهاي پس از انقلاب، ضرورتي براي دفاع از هويت و اصالت انقلاب اسلامي و كيان جمهوري اسلامي ايران بوده و هست. پذيرش هيئت سران کشورهاي عضو سازمان کنفرانس اسلامي، ارسال نامه براي گورباچف و دريافت پاسخ آن توسط امام خميني(ره) يا ارسال پيام آيت الله خامنه‌اي براي پادشاه عربستان، يا رهبري سوريه و روسيه و يا پذيرش و ملاقات با رهبران و سران بسياري از كشورهاي جهان نمونه‌هاي جدي اين حضور سياسي و قانوني رهبر ايران در عرصه ديپلماسي کشور است.

در تمام اين دوران، رهبري ايران، به حقِ حاکميت کشورها و عدم تعرض و تهاجم به مرزهاي ديگران، به عنوان راهي براي حفظ صلح جهاني اعتقاد داشته است. به باور من، اين اعتقاد نه تنها از سر وظايف رهبري بلکه متاثر از شخصيت و باور عميق شخصي آيت الله خامنه‌اي بوده است. اعتقادي که فقط حاصل مباحث تئوريک و آکادميک نبوده، بلکه در جريان تجاوز صدام به ايران، ايشان آن را طي حضور در مناطق عملياتي دفاعي و در کنار مدافعان کشور نيز تجربه كردند. در کنار اين، شخصيت آزاد انديش كه انگيزه دفاع از مظلومان براي ايجاد يک جهان عاري از خشونت، که زمينه حفظ صلح است را نيز فراهم مي‌كند، سبب شده ايشان هيچگاه در دوران رهبري، موضوع فلسطين و حقوق مردم آن سرزمين را به فراموشي نسپارند و با شجاعت به ارائه نظرات خود در اين زمينه بپردازند. باور عميق ايشان، يک انتخاب دمکراتيک براي تعيين حق سرنوشت سياسي همه مردم اصلي فلسطين است که امروز در اين منطقه حضور دارند، انتخابي که اگر همه اعم از مسلمان، يهودي و مسيحي در آن آزادانه مشارکت کنند، نتيجه اش مورد احترام و پذيرش خواهد بود.

گفت‌وگو با حفظ احترام به حقوق طرف مقابل و بر اساس حسن نيت، رويه مذاکراتي ايشان در تمام تماس‌ها و ملاقاتهايي بوده که طي اين 19 سال با رهبران دنيا داشته‌اند. در اين گفت‌وگوها فقط جايگاه سياسي رئيس يک قدرت بزرگ چون روسيه يا موقعيت اجتماعي يک رهبر مردمي چون سيد حسن نصر الله ملاک قضاوت ايشان نبوده، بلکه عضويت يکسان همه دولتها و مقبوليت اجتماعي همه رهبران سياسي و وظيفه حفظ صلح جهاني است که سبب شده تا ايشان به دور از تشريفات مرسوم پذيراي آنها باشند.

در تمام اين تماسها، اصل مورد توجه ايشان مسئوليت ايران در برابر مسائل جهاني و منطقه‌اي است.کشور ما در کانون بحرانهاي بزرگ بين المللي بوده و هست. همسايگي با صدام يا طالبان، به همان اندازه حضور ناوگان و ارتشهاي بيگانه در کشورهاي همسايه، دشوار و آزار دهنده بوده است. طي اين سالها، تحولات مهم و جنگ‌هاي بزرگي در پيرامون ايران روي داد.حمله صدام به ايران و سپس کويت، واکنش نيروهاي ائتلاف در برابر اشغال کويت توسط صدام، فروپاشي شوروي، اشغال شمال عراق توسط ترکيه، ظهور طالبان و بروز حادثه 11 سپتامبر، جنگ داخلي در تاجيکستان يا جنگ مذهبي در قره باغ، اشغال سرزمينهاي لبناني توسط ارتش اسرائيل و جنگ امريکا عليه طالبان و صدام، تنها تهديداتِ متوجه ما نبود. تروريسم، مواد مخدر، برخورد دوگانه غرب با انقلاب ايران، فشارهاي اقتصادي و ضرورت‌هاي توسعه‌اي براي جامعه تحصيلکرده و جوان ايران در منطقه‌اي خاص و با تاريخ و هويتي ديرپا بُعد ديگر اين تهديدات و حساسيت‌هاي کنوني است.

با اين همه، رهبري ايران در اين 19 سال بحراني، در مسير هدايت کشور و حفظ انقلاب، توانستند جلوه‌هايي از شخصيت شجاع، مصمم و مسئول خود را نشان دهند. عملکرد ايشان در جهت ارتقا و تثبيت نقش منطقه‌اي و جهاني ايران نيز نشان داده که ايشان با مسئوليت پذيري، ايران را به شريکي موثر در امنيت منطقه‌اي و جهاني مبدل ساخته و به ادامه اين نقش نيز وفادار هستند. نيرو و پشتوانه ايشان براي هدايت اين کشور حمايتها و مشارکت‌هاي مردمي است، عاملي که ايران را نسبت به همسايگان اتمي اش به لحاظ دغدغه‌هاي امنيتي متمايز مي‌کند. از نظر ايشان توان تسليحاتي، امنيت را به ارمغان نمي‌آورد، چرا که تجربه برخي از کشورهاي واجد توان تسليحاتيِ حتي اتمي، نشان داده است كه اين تسليحات جبران فقدان مشروعيت سياسي و اجتماعي آنها را نمي‌كند.

با توجه به اهميت سرنوشت ايران، رهبري ايران دربرابر چالش‌هاي اقتصادي و توسعه‌اي براي نسل‌هاي آينده، و حفظ توان و دانش بومي کشور مسئولانه عمل مي‌کنند. در اين مسير، توانايي و دانش هسته‌اي صلح آميز کنوني کشور بايد به عنوان ميراث نسل انقلاب براي آيندگان به عنوان يک دستآورد ملي و با اهداف صلح آميز تضمين شده، باقي بماند. پويايي (بالندگي) چنين آرماني در قالب مشارکت جمعي با احترام به ضوابط بين المللي است که ايران آنها را پذيرفته (معاهده عدم اشاعه) و بر اساس آن تکاليف، از حقوقي نيز برخوردار است، تا به اين وسيله دغدغه‌هاي مشترک ايران و ديگران پايان پذيرد. (دكتر علي اكبر ولايتي)